Kategoria: Biogramy

Ludwik Marian Piotrowicz (ur. 19 sierpnia 1886 r. w Nowym Wiśniczu, zm. 23 sierpnia 1957 r. w Zakopanem) – historyk starożytności, archeolog, filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności (PAU). W okresie II wojny światowej prezes Polskiego Komitetu Opiekuńczego Kraków-miasto (PKO) oraz członek Rady Głównej Opiekuńczej (RGO).

---

Wczesne życie i edukacja

Był synem Sebastiana, urzędnika sądowego, i Marii z domu Mrugacz. Egzamin dojrzałości złożył w 1905 r. w gimnazjum w Bochni, po czym w latach 1905–1909 odbył studia z zakresu filologii klasycznej oraz archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Stopień doktora uzyskał w okresie ok. 1910–1912 r., a wiedzę specjalistyczną pogłębiał na studiach uzupełniających w Berlinie w latach 1912–1914. W okresie I wojny światowej pracował jako nauczyciel w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie.

Działalność społeczna i organizacyjna

Po uzyskaniu habilitacji w 1919 r. współorganizował Katedrę Historii Starożytnej na Uniwersytecie Poznańskim, a w 1922 r. objął kierownictwo analogicznej katedry na UJ. Jego dorobek naukowy obejmuje syntezę Dzieje Rzymskie oraz prace z zakresu kartografii historycznej, w tym Atlas historii starożytnej (wydany w 1957 r.). W 1935 r. został wybrany członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, a w 1945 r. otrzymał status członka czynnego tej instytucji. Aktywnie uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Filologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego.

II wojna światowa i działalność społeczna

6 listopada 1939 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy Gestapo w ramach Sonderaktion Krakau. Był więziony w Krakowie, Wrocławiu, a następnie osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, skąd został zwolniony w lutym 1940 r.

Podczas okupacji sprawował funkcję prezesa Polskiego Komitetu Opiekuńczego Kraków-miasto (PKO) – jednostki lokalnej odpowiedzialnej za logistykę pomocy w dystrykcie – oraz zasiadał w centralnej Radzie Głównej Opiekuńczej (RGO). Kluczowym epizodem tej działalności był udział w inauguracji Teatru Powszechnego w Krakowie 15 marca 1944 r. Zgodnie z dokumentacją archiwalną (AAN, zespół 125, sygn. 64), Piotrowicz działał pod przymusem władz okupacyjnych, co zostało potwierdzone uchwałą RGO z 10 marca 1944 r. oraz zaświadczeniem prezesa RGO K. Tchórznickiego z 8 stycznia 1945 r. W wygłoszonym przemówieniu wyeksponował polski kanon literacki, wymieniając m.in. Mickiewicza i Słowackiego.

Po 1945 r. uczestniczył w reaktywacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierując Samopomocą Profesorów i Docentów. W 1947 r. władze polityczne zablokowały jego nominację na stanowisko dziekana Wydziału Humanistycznego. Jako podstawę podano całokształt jego działalności w strukturach RGO w latach 1940–1945, w tym udział w inauguracji Teatru Powszechnego w 1944 r. – epizodzie najłatwiejszym do instrumentalizacji propagandowej – przy jednoczesnym ignorowaniu dokumentacji potwierdzającej przymusowy charakter tych działań. W okresie powojennym pozostawał pod presją ideologiczną i nadzorem ze strony organów bezpieczeństwa.

Życie prywatne i śmierć

W 1920 r. zawarł związek małżeński z Zofią z Rozwadowskich, córką językoznawcy Jana Michała Rozwadowskiego. Małżeństwo pozostało bezdzietne. Rodzina zamieszkiwała w kamienicy przy ul. Michałowskiego 9 w Krakowie, która stanowiła własność rodziny Rozwadowskich. Na mocy testamentu Zofii Piotrowiczowej nieruchomość ta została przekazana Uniwersytetowi Jagiellońskiemu i obecnie pełni funkcję siedziby Wydawnictwa UJ. Ludwik Piotrowicz zmarł 23 sierpnia 1957 r. w Zakopanem na skutek udaru mózgu i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim (kwatera AB, rząd wschodni, miejsce 11) w grobowcu rodzinnym Rozwadowskich i Piotrowiczów.

Józef Gabriel Piotrowicz (niem. Josef Piotrowicz, ros. Иосиф Пиотрович; ur. 24 marca 1892 w Wiśniczu Nowym, zm. 12 sierpnia 1972 w Krakowie) – polski pracownik przemysłu górniczego, sztygar, żołnierz C.K. Armii oraz 5 Dywizji Syberyjskiej, działacz społeczny, związkowy i niepodległościowy, urzędnik Krakowskich Okręgowych Zakładów Gazownictwa.

---

Wczesne życie i edukacja

Urodził się w rodzinie Sebastiana Piotrowicza, urzędnika sądowego, oraz Marii z domu Mrugacz. Jego bracia byli uznanymi postaciami nauki: Ludwik Piotrowicz pełnił funkcję profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego jako historyk starożytności, natomiast Karol Piotrowicz był dyrektorem Biblioteki Polskiej Akademii Umiejętności (zginął w 1940 roku w ramach zbrodni katyńskiej).

Po ukończeniu szkół powszechnych w Wiśniczu Nowym i Bochni Józef Piotrowicz wyjechał do Wiednia. Spędził tam cztery lata, zdobywając wykształcenie rzemieślnicze zakończone uzyskaniem dyplomu czeladnika stolarskiego. W 1910 roku, ze względów rodzinnych (śmierć ojca), powrócił do kraju i zrezygnował z pracy w wyuczonym zawodzie. 1 września 1910 roku rozpoczął praktykę w kopalni soli w Bochni, co zapoczątkowało jego trwającą kilkadziesiąt lat karierę w górnictwie.

W lutym 1914 roku podjął naukę w Szkole Górniczej (Bergschule) w Dąbrowie na Śląsku Cieszyńskim. Edukację przerwał wybuch I wojny światowej. Kwalifikacje zawodowe uzupełnił po powrocie do Polski, kształcąc się w latach 1921–1924 w Technikum Górniczym w Wieliczce, tym samym kontynuując przerwaną ścieżkę zawodową. Władał biegle językiem polskim, niemieckim oraz rosyjskim.

Służba wojskowa i niewola syberyjska

Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany do armii austro-węgierskiej. Służył w stopniu starszego szeregowego (Gefreiter) w C.K. Pułku Piechoty Obrony Krajowej nr 16. W 1915 roku, podczas walk na froncie wschodnim w Galicji, dostał się do rosyjskiej niewoli.

Jako jeniec wojenny został przetransportowany w głąb Rosji. Pracował przymusowo przy budowie linii kolejowych oraz w kopalniach węgla kamiennego na Uralu i Syberii (m.in. w rejonie Omska). 10 października 1918 roku wstąpił do formującej się na Syberii 5 Dywizji Syberyjskiej, w której służył w stopniu kaprala piechoty. Do Polski powrócił 19 września 1921 roku, zachowując pełną zdolność do służby (kategoria „A”).

Kariera zawodowa i praca u księcia von Pless

Początkowe doświadczenie zawodowe zdobywał w Państwowych Żupach Solnych w Bochni (1910–1913 oraz 1914) oraz kopalniach węgla „Bettina” w Dąbrowie i „Siersza-Wodna”. W 1923 roku związał się z koncernem wydobywczym księcia von Pless (Fürstlich Plessische Bergwerksdirektion) na Górnym Śląsku.

1 kwietnia 1925 roku został zatrudniony w kopalni „Trautscholdsegen” (Błogosławieństwo Trautscholda) w Łaziskach Średnich na stanowisku starszego górnika (Oberhäuer) i zastępcy sztygara. W grudniu 1925 roku awansował na sztygara powierzchniowego (Tagessteiger) w kopalni „Aleksander” (Vereinigte Alexandergrube), gdzie nadzorował pracę sortowni. 4 grudnia 1938 roku został przeniesiony do kopalni „Emanuelssegen” (Błogosławieństwo Emanuela) w Murckach, gdzie do 31 sierpnia 1939 roku pełnił funkcję pomocnika sztygara pod ziemią oraz sztygara na powierzchni.

Działalność społeczna i organizacyjna

W okresie międzywojennym był jednym z liderów polskiego ruchu organizacyjnego w powiecie pszczyńskim. Jego aktywność obejmowała liczne sfery życia publicznego:

• Związki zawodowe: W Polskim Związku Pracowników Przemysłowych, Biurowych i Handlowych (PZP) pełnił funkcję zastępcy sekretarza (1932–1934) oraz ławnika zarządu koła przy kopalni „Aleksander” (od 1938).
• Obrona i bezpieczeństwo: Był członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w Łaziskach Średnich oraz sekretarzem (marzec 1934), a następnie komendantem zakładowym (lipiec 1934) Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP). Od lutego 1938 roku zasiadał w zarządzie oddziału Związku Strzeleckiego.
• Organizacje patriotyczne i społeczne: Należał do Polskiego Związku Zachodniego (PZZ) oraz Związku Powstańców Śląskich (do maja 1939). Był również członkiem Ligi Morskiej i Kolonialnej, Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych.
• Stowarzyszenia branżowe: Działał w Polskim Związku Absolwentów Szkół Górniczych.

II wojna światowa i okres powojenny

Z powodu aktywnej działalności w polskich organizacjach patriotycznych (szczególnie PZZ i ZPŚ) Józef Piotrowicz znalazł się w grupie osób zagrożonych bezpośrednimi represjami ze strony władz niemieckich. We wrześniu 1939 roku rodzina została wysiedlona z Łazisk Średnich. Przenieśli się do Krakowa, gdzie zamieszkali przy ulicy Librowszczyzna 6.

W okresie powojennym kontynuował pracę zawodową jako urzędnik w Krakowskich Okręgowych Zakładach Gazownictwa.

Życie prywatne i śmierć

28 sierpnia 1928 roku w katedrze na Wawelu poślubił nauczycielkę Aleksandrę Eleonorę Roskosz (1904–1985), córkę profesora Józefa Antoniego Roskosza. Mieli troje dzieci: Marię Anielę (ur. 1929), Zofię Janinę (ur. 1933) oraz Jana Józefa (ur. 1935).

Józef Piotrowicz zmarł 12 sierpnia 1972 roku w Krakowie. Został pochowany 16 sierpnia 1972 roku na Cmentarzu Rakowickim. Grobowiec znajduje się w kwaterze XXXIX, rząd zachodni, miejsce 20.